કચ્છના મીઠા ઉદ્યોગ માટે સપ્ટેમ્બર 2026માં એક નવી લોજિસ્ટિક્સ પહેલ શરૂ થઈ છે. શિવલખા ખાતે ભારતની પ્રથમ salt container trainને ફ્લેગ ઓફ કરવામાં આવી. ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલા stainless-steel containers દ્વારા મોટા જથ્થામાં મીઠું રેલવે મારફતે મોકલવાની વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં આવી છે.
મીઠું ભેજ શોષી લેતું હોવાથી તેના પરિવહનમાં સામાન્ય bulk cargo કરતાં અલગ પડકારો હોય છે. loading અને unloading દરમિયાન ભેજ તથા handlingને કારણે માલને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. નવી container designમાં ઉપરથી loading અને બાજુથી unloadingની સુવિધા રાખવામાં આવી છે. ઉપલબ્ધ માહિતીમાં prototype container માટે આશરે 33 metric tonnes payloadનો ઉલ્લેખ થયો છે.
શિવલખાનો વિકાસ માત્ર એક ટ્રેન સુધી મર્યાદિત નથી. અહીં Gati Shakti Cargo Terminal અને Inland Container Depot સાથે જોડાયેલું logistics ecosystem વિકસાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. ઉત્પાદન સ્થળની નજીકથી bulk cargoને rail networkમાં મૂકવાની ક્ષમતા વધે તો road transportation પરનો કેટલાક ભાર પણ ઓછો થઈ શકે છે.
કચ્છના અર્થતંત્રમાં મીઠાનું સ્થાન લાંબા સમયથી મહત્વપૂર્ણ છે. જિલ્લા સરકારની માહિતી મુજબ કચ્છ ગુજરાતના મીઠા ઉત્પાદનમાં 60 ટકાથી વધુ યોગદાન આપે છે. આ ઉદ્યોગ પાછળ seasonal labour, સ્થાનિક પરિવહન, processing, packaging અને દેશના વિવિધ બજારો સુધી પહોંચતી supply chain જોડાયેલી છે.
મોટા જથ્થામાં મીઠું લાંબા અંતરે પહોંચાડવા rail freight ઉપયોગી બની શકે છે. ખાસ કરીને કચ્છના પોર્ટ અને industrial network સાથે rail connectivity વધતી હોવાથી salt logistics માટે dedicated solutionsનો ઉપયોગ વધવાની શક્યતા છે. જોકે આ મોડલની લાંબા ગાળાની સફળતા freight volume, operating cost અને commercial demand પર આધારિત રહેશે.
આ પહેલ કચ્છના પરંપરાગત ઉદ્યોગ અને આધુનિક infrastructure વચ્ચેનું જોડાણ દર્શાવે છે. મીઠું ઉત્પાદનની દૃષ્ટિએ જૂનો ઉદ્યોગ છે, પરંતુ તેને containerized rail logistics સાથે જોડવાનો પ્રયાસ નવી દિશા છે. જો આ મોડલ સફળ થાય તો અન્ય bulk commodities માટે પણ આવી dedicated logistics solutions અંગે વિચાર થઈ શકે છે.
